Atatürk’ün emriyle 1924 yılında 250 bin lira sermayeyle kurulan ve Cumhuriyet döneminin ilk un fabrikalarından olan Azmi Milli Un fabrikasının orijinal makineleri 20 yıldır üretim yapılmamasına rağmen, düğmesine basıldığında saat gibi çalışıyor.

Dönemin Aksaray Mebusu Vehbi Bey’in girişimi sonucu Atatürk’ün verdiği talimat üzerine Cumhuriyetin ilk yıllarında çalışmalarına başlanan Azm-i Milli Un Fabrikası’nın kuruluş hikâyesi, ismi gibi milletin azmi ve milli iradesiyle gerçekleşmiş. Atatürk'ün talimatından sonra Aksaray'a gelen Vehbi Bey, şehir merkezi ve köylerdeki zenginlerden para toplayarak, Aksaray Azm-i Milli T.A.Ş’yi, Ziraat Bankası, Aksaray Belediyesi, Aksaray Valiliği Özel İdaresi, Sanayi ve Maadin Bankası (Sümerbank) ile Aksaray halkının iştirakiyle 25 lira sermaye ile kurdu. Cumhuriyetin ilk un fabrikası olarak faaliyetine başlayan fabrika, Aksaray halkının bu konuda gösterdiği azim ve fedakarlık nedeniyle Azm-i Milli ismini aldı.

Ülkede Hidroelektrik Üreten 2. Şehir Aksaray

Alman MİAG firması ile yapılan anlaşma sonucunda 3 ton/gün kapasiteli olarak inşa edilen ve montajı tamamlanan Azm-i Milli için gerek fabrikayı işletecek, gerekse şehrin enerji ihtiyacını karşılayacak 216 Kwh kapasiteli hidroelektrik santrali de kuruldu. Böylece ülkede hidroelektrikle aydınlatılan 2. şehir Aksaray oldu. Fabrika üretim kapasitesini, yapılan düzenlemelerle zaman içinde artırdı ve son olarak 1995 yılında yapılan yenileme ve tadilat ile toplam kapasitesini 258 ton/güne çıkardı. Azm-i Milli uzun yıllar askeri birliklerin ve Kızılay’ın yanı sıra piyasanın un ihtiyacını karşıladı. Fabrika 1996’da üretimini durdurdu ve 2. yılında Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ile Aksaray Belediyesi arasında imzalanan hisse sözleşmesi ile Aksaray Belediyesi’ne hibe edildi.

Türkiye’nin Çalışır Halde Olan Tek Tarihi Fabrikası

Cumhuriyet döneminde milletin azmini anlatan “Azmi Milli” adıyla kurulan fabrikanın Aksaray’ın simgelerinden birisi olduğu kabul ediliyor. Görevlilerce özenle bakımı yapılan fabrikanın içerisindeki dev makineler hala ilk günkü gibi işlemini görüyor. Onlarca makineye bağlı kayışların dahi orijinalliğini koruması ve bu güne kadar titizlikle bakılarak çalışır halde olması milletin azmine verilen değerin göstergesi olarak algılanıyor. Haber: Ziya Koçak