Türk Ocağı Aksaray Şubesi’nde düzenlenen program, Şube Başkanı Halit Kazım Somuncuoğlu’nun açılış ve selamlama konuşmasıyla başladı. Konferansa konuşmacı olarak katılan Aksaray Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Fatih Tuğluoğlu, Cumhuriyet fikrinin dünya tarihindeki kökenlerinden Osmanlı’daki fikir akımlarına uzanan geniş bir yelpazede derinlemesine bir sunum yaptı.

"Cumhuriyet, Siyasi İktidarın Vatandaşlar Tarafından Kullanılmasıdır"

Konuşmasında cumhuriyet yönetiminin temel niteliklerine dikkat çeken Prof. Dr. Fatih Tuğluoğlu, devletin üst düzey yöneticilerinin seçimle belirlenmesinin vesayet ve veraset anlayışını ortadan kaldırdığını vurguladı. Tuğluoğlu, “Milletin yöneticilerini belirleme ve değiştirme imkânının olması cumhuriyetin en büyük özelliğidir. Bu çerçevede cumhuriyet, siyasi iktidarın bir hanedan veya grup tarafından değil, doğrudan vatandaşlar tarafından kullanılması anlamına gelmektedir” dedi.

Osmanlı’da Modernleşme ve Cumhuriyet Fikrinin Gelişimi

Osmanlı İmparatorluğu’nun 18. yüzyıldan itibaren askeri, siyasi ve ekonomik olarak zayıflama sürecine girmesiyle Batı’yı örnek almaya başladığını belirten Tuğluoğlu, 19. yüzyılda Avrupa’ya gönderilen öğrencilerin Fransız İhtilali’nin fikirleriyle yurda döndüğünü ifade etti.

Eşitlik, özgürlük, millî egemenlik ve vatandaşlık gibi kavramların Osmanlı aydınları tarafından yüksek sesle dillendirilmeye başlandığına işaret eden Tuğluoğlu, Ali Suavi, Namık Kemal ve İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin öncülerinin bu süreçteki rolüne değindi. Özellikle Ali Suavi’nin dönemine göre büyük bir cesaretle meşrutiyeti atlayıp doğrudan cumhuriyeti savunduğunu, bu fikri İslam geleneğindeki şûra ve meşveret kavramlarıyla temellendirdiğini aktardı.

Meşrutiyetten Cumhuriyet'e Giden Yol

1876 Kanun-i Esasi ile başlayan meşrutiyet sürecinin keyfi yönetimin önündeki en büyük engellerden biri olduğunu belirten Tuğluoğlu, 1908 ve 1909 yıllarındaki anayasal değişikliklerle “hâkimiyet-i milliye” kavramının resmiyet kazandığını ifade etti. I. Dünya Savaşı sonrasında dünyada yıkılan imparatorluklar ve kurulan yeni cumhuriyetlerin Türkiye’deki süreci hızlandırdığını belirten Tuğluoğlu, Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde yürütülen Millî Mücadele ile millî egemenlik anlayışının 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılmasıyla somutlaşarak 29 Ekim 1923’e uzandığını sözlerine ekledi.

Konferans, katılımcıların sorularının yanıtlanması, hediye takdimi ve hatıra fotoğrafı çekimiyle sona erdi.